Янгиликлар

“Ҳар бир томчи аҳамиятга эга” дастури тажрибасидан. Қишлоқ сув таъминотини бошқариш масалалари

Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги ҳамда БМТ Тараққиёт дастури ҳамкорлигида  Самарқанд вилоятида амалга оширилаётган “Зарафшон дарёси ҳавзаси сув ресурсларини интеграл бошқариш ва сувни тежаш” лойиҳаси (СРИБ - Сув ресурсларини интеграл бошқариш лойиҳаси) фаолиятини ёритишда давом этамиз.  Биринчи мақоламизда Самарқанд вилоятининг Пастдарғом туманидаги “Канал Ёқа” қишлоғи ва Самарқанд туманидаги “Кулбаи поён”  маҳалласи аҳолисини тоза ичимлик суви билан таъминлаш тизимининг йўлга қўйилгани  ҳақида ҳикоя қилган эдик.

батафсил: “Ҳар бир томчи аҳамиятга эга” дастури тажрибасидан. Қишлоқ сув таъминотини бошқариш масалалари

СИЛОС ТАЙЁРЛАШ ВА УНДАН ФОЙДАЛАНИШ

УДК 636.2.28.036.636. СИЛОС ТАЙЁРЛАШ ВА УНДАН ФОЙДАЛАНИШ Рузиев Р.И- қ.х.ф.н., Юлдошев Д. Қ. қ.х. ф.н., К.И.Хидиров., Б.Мухторов Чорвачилик ва паррандачилик илмий-тадқиқот институти Мақолада силос ва сенаж тайёрлашнинг унум қабул қилинган технология усуллари, силос ва сенаж тайёрлаш қўлланиладиган ўсимлик озуқалари, тайёр озуқаларнинг сифатиини аниқлашда ГОСТлар талаблари, силос-сенаж тайёрлаш ва сақлашда озуқаларнинг тўйимли моддаларининг йўқотилиши ва қолиш миқдолари келтирилган Annotation The article describes the accepted technological methods of silage and haylage production, plant feed used in silage and haylage preparation, GOST requirements for determining the quality of finished feed, loss and retention of nutrients in silage and haylage preparation and storage Аннотация В статье описаны принятые технологические методы производства силоса и сенажа, кормов для растений, используемых при подготовке силоса и сенажа, требования ГОСТ для определения качества готового корма, потери и удержания питательных веществ при подготовке и хранении силоса и сенажа. Калит сўзлар: намлигига, Бактосил, температура, ГОСТ 23638-79 стандартда, силос ва сенаж Қишлоқ хўжалиги ҳайвонлари рационининг қишги даврдагисининг асосий қисмини ширали озуқалар силос ва сенаж ташкил этади. Силос озуқаси турли (маккажўхори, оралиқ экинлари, кунгабоқар ва бошқа турдаги таркибида қанд моддаси силос тайёрлаш жароёнига етарли4и бўлган) ўсимликлардан тайёрланади. Тайёрланадиган силоснинг кам хажмлари учун кичкина ўралар ҳам ишлатилади. Бу ўралар қаттиқ, тепалик ер ости сувлари паст жойлашган ерларда ташкил этилади. Тупроқ ер энг яхши ҳисобланади. Ҳар йиллик силос босишдан аввал ўраларнинг деворлари, суюқ лой билан шуваланади, ёки ғиштлар уриб чиқилади ёки бетон билан қопланиб, силос босиш учун дезинфекция қилиб тайёрланади. Амалда 100, 250, 500, 750, 1000 тоннага мўлжалланган силос ва сенаж траншеяларни қуриш лойиҳаси мавжуд. Силосланаётган массани майдалаш унинг босиш давридаги намлигига боғлиқ. 65% ва ундан кам намликдаги ўтлар 2-3 см, 70-75 % дагилар -4-5 см, 80 % даги 8-10 см узунликда кесилади. Юқори намликдаги кичик бўйли турли ўтларни майдаламасдан силослаш маъқул. Майдалашга доир тавсияларга риоя қилиш, ўтларнинг тўйимли моддаларини кам йўқотиш орқали юқори сифатли силос олишнинг гаровидир. Силосланаётган массада қанд миқдори етишмаган ҳолларда бу массага озуқа патокасининг 1:3 нисбатдаги сувли эритмасини силосланаётган массанинг 2 % да, бошоқлиларнинг ўт унини ёки илдизмевалиларнинг майдаланганларини силосланаётган массанинг 2 % да, шунингдек силосни консерваловчи ( чумоли, бензой кислоталари, пиросульфит ва биосульфат натрийни) воситаларни ва махсус нордон сут бактериялари ачитқилари, “Бактосил” биоконсерванти қўшилади. Бу консервант озуқанинг тўйимлилигини 20-30 % кўпайтиради, Бактосил ачитқисининг 10 дан ортиқ штамплари мавжуд. Силосланаётган озуқаларнинг намлиги 80 % дан юқори бўлса, уларнинг соки билан чиқиши кетиши сабабли кимёвий консервантлар қўлланмайди. Кимёвий консервантлар ва ачитқилар кўпроқ дуккакли ўсимликлар силосланганда қўлланилади. Кўк ўтларнинг силослашнинг муҳим технологик жараёни бўлиб силос босиш жойларига уни тезгина босиш ва яхшилаб ҳаво кирмайдиган қилиб ёпишдир. Йирик ҳажмдаги иншоотларга силос босиш жараёни 3-4 кунда, яхшилаб босилган ҳолатда, амалга оширилиши лозим, кичик (ҳажми 500 тн.гача) иншоотларга силос босиш муддати 2 кундан ошиши керак эмас. Силосланаётган массани қаттиқ зичлаш мажбурий ҳисобланади, силосланаётган массанинг намлиги 80-85 % ёки ундан ортиқ бўлса қаттиқ зичлаш мақсадга мувофиқ эмас, чунки бу ҳолатда ўсимлик шира билан бирга тўйимли моддалар ўсимлик танасидан чиқиб кетади ва силоснинг сифати камаяди. Силосланаётган массани ҳаводан тўлиқ сақлаш унинг сифати бузилишини, унда ҳаволи (аероб кислородли) шароитларда ҳолатлардаги нордон ёғли ачишларни олдини олади ва тўйимли моддаларни сақланишини таъминлайди. Шу сабабли, агарда силосланаётган масса оғир трактор билан яхши зичланса, силос иншооти тўлган захотиёқ ёпилади. Силос массасини ёпишни 3 кунга кечиктириш ундаги Бактосил 10 %га устки қатламини хаво билан бузилишидан камаяди. Ёпилмаган силосда тўйимли моддаларнинг йўқотиш 40% ва ундан кўп бўлиши мумкин. Силос тайёрлаш ва сақлаш жойини ёпиш ишлари, унинг четидан шамол эсиш тарафини ҳисобга олган ҳолда, четларини тупроқ ёки қум билан мустахкамлаш йўли билан бажарилади. Силосни пленка билан ёпиш давомида унинг бир хилда тортилишига, четлари ва ён томонларини тўғирлаб мустаҳкамлашга эътибор қаратилади. Саноат томонидан ишлаб чиқарилаётган 200 мкм қалинликдаги плёнкага қуёш нури, температуранинг ўзгариши ва шамол таъсир этади. Шунинг учун у 5-10 см қалинликдаги тўпроқ, қум, опилка билан ёпилмаса, 2-3 ойдан кейин тўлиқ бузилади, озуқанинг ҳавосиз сақланишига олиб келади. Плёнкани сомон ва оҳак билан ёпиш зарур, чунки оҳаксиз ёпилган сомонда сичқонлар кўпаяди ва пленкани тешиб тўлиқ яроқсизлантиради. Силосга бўлган талаблар ГОСТ 23638-79 стандартда ўтнатилагн ва унда синфига қараб 32-25 “ қуруқ модда,фуруқ моддада 20-10 % каротин, рН 4.5 дан 3.8 бўлиши ва бошқа кўрсатгичлар ўртанилган. Чуқурлаштирилган хандақлардаги силос миқдори унинг кенглиги, баландлиги ва узунлигини ҳам силос босишдан аввал аниқланган кўрсаткичлар асосида ва босишдан кейинги хандақ баландлигидан чўкиши ҳисобга олган ҳолда аниқланади. Силос чўкишига қараб унинг тайёр миқдори қуйидаги формула асосида аниқланади; O= (Д1+Д2)/2*(Ш1+Ш2)/2*В Формулада: Д1- хандақнинг паст қисми узунлиги, Д2 – хандақнинг босилган силос сатҳидаги узунлиги, Ш1- хандақнинг юқори қисми узунлиги, Ш2 – хандақнинг босилган силос сатҳидаги узунлиги, В – босилган силос баландлиги, барча кўрсатгичлар метр бирлигида олинади. 1 метр метр кубда зсимлик турига қараб 420-650 кг тайёр силос тайёрланади. Ҳар хўжаликда силосга бўлган талаб асосида аниқланади. Ўз навбатида озуқага бўлган талаб мавжуд ва режалаштирилаётган чорва моли турлари, ёшлари бош сони, уларнинг кунлик меъёри ва зарур даврга озуқанинг керак бўладиган умумий миқдорларига қараб аниқланади. Силоснинг наъмунавий бериш нормалари (кг): соғин сигирларга 10-30, бузоқларга 3-6 ойликларга - 0.5-7.0, 7-9 ойликларга -10, 10-12 ойликларга -14, 13-18 – ойликларга -16, 19-24 ойликларга 18, сўқимдаги молларга, катталарига -30-40, ёш молларга 20 -30, қўй ва эчкиларга 3-4, кўзичоқ ва улоқларга 0.2-2.0 кг атрофида кунига берилади. «ТАСДИҚЛАЙМАН» Чорвачилик ва паррандачилик илмий-тадқиқот институти директори _____________ А.А.Нурматов « __ » __________ 2020 йил МАҚОЛАНИ ЧОП ҚИЛИШ МУМКИНЛИГИ ТЎҒРИСИДАГИ ЭКСПЕРТ ХУЛОСА Эксперт комиссияси (эксперт раҳбари): Чорвачилик ва паррандачилик илмий-тадқиқот институти директори қишлоқ хўжалик фанлари номзоди А.А.Нурматов бошчилигида Чорвачилик ва паррандачилик илмий-тадқиқот институти эксперт комиссияси аъзолари Б.Аллашов, К.Хидировлар. Кўриб чиқиш. Муаллифлар: Рузиев Р.И-қ.х.ф.н., Юлдошев Д. Қ. қ.х. ф.н., К.И.Хидиров., Б.Мухторов “СИЛОС ТАЙЁРЛАШ ВА УНДАН ФОЙДАЛАНИШ” номли мақоласи экспертизадан ўтказилди. Эксперт комиссиясининг изоҳи: Мазкур мақолада 95 низомнинг 3 бўлимида кўзда тутилган малълумотлар кўрсатилмаган. Мақолани чоп қилиш учун: Юқори ташкилотдан рухсат олиш шарт эмас. ХУЛОСА: Рузиев Р.И- қ.х.ф.н., Юлдошев Д. Қ. қ.х. ф.н., К.И.Хидиров., Б.Мухторов “СИЛОС ТАЙЁРЛАШ ВА УНДАН ФОЙДАЛАНИШ” номли мақоласи таҳририятда чоп этиш тавсия этилсин. Комиссия аъзолари: ________Б.Аллашов, қ.х.ф.н. ________К.Хидиров

БОДОМЗОРЛАРНИ КЎПАЙТИРАЙЛИК

Мамлакатимиз Президенти Ислом Каримовнинг 2006 йил 9 январда қабул қилинган "Мевасабзавотчилик ва узумчилик соҳасида иқтисодий ислоҳотларни чуқурлаштириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги фармони тармоқни ривожлантиришда муҳим омил бўлмоқда. Ушбу ҳужжатда халқимиз яратган навларни кўпайтириш ва улардан самарали фойдаланишга алоҳида эътибор қаратилган.

батафсил: БОДОМЗОРЛАРНИ КЎПАЙТИРАЙЛИК

ЎЗ-ЎЗИНИ БОШҚАРИШНИНГ АДОЛАТЛИ ТИЗИМИ

Иқтисодиётни модернизациялаш ва эркинлаштиришнинг янги босқичида фермерлик ҳаракатини янада қўллаб-қувватлаш, унинг моддийтехника ва молиявий базасини мустаҳкамлаш, фермерларга янги имтиёзлар ва преференциялар бериш, қишлоқда мулкдорлар синфининг ишончли ҳимоя қилинишини таъминлаш муҳим аҳамиятга эга. Шиддат билан ўзгараётган замон, глобал иқтисодий-молиявий инқироз ва жаҳон бозорида нарх-навонинг ўзгариб туриши фермер хўжаликлари олдига ҳам янги-янги вазифаларни қўймоқда. Фермерларнинг ҳуқуқ ва ваколатларини кенгайтиришни тақозо этмоқда.

Президентимизнинг 2012 йил 22 октябрда қабул қилинган "Ўзбекистонда фермерлик фаолиятини ташкил қилишни янада такомиллаштириш ва уни ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Фармонида фермерлик ҳаракатини ривожлантиришда ўзини ўзи бошқаришнинг демократик тамойилларга таянадиган таъсирчан тизимни ташкил этишга оид муҳим вазифалар белгилаб берилди.

Фармон асосида "Туркистон" саройида Ўзбекистон Фермерлари кенгашининг таъсис конференцияси бўлиб ўтди. Унда Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятлардан 350 нафар фермерлар иштирок этди. Кенгаш ишида Бош вазир Ш. Мирзиёев иштирок этиб, Фармонда кўрсатилганидек, Ўзбекистан фермерлари Кенгаши, ҳудудий ва туманлар фермерлар Кенгашлари фаолиятини ташкил этишда вазирлик ва идоралар ҳамда маҳаллий ҳоки мликларнинг масъулияти оширилиб, уларнинг Кенгашга бўлган муносабатларида тубдан ўзгариш яратиш масаласига алоҳида эътиборни қаратган эдилар.

- Ҳурматли Президентимиз томонидан қабул қилинган ушбу Фармоннинг қабул қилинганига уч ойдан ортиқ вақт ўтди. Мазкур Фармон билан фермерлик ҳаракатини янада ривожлантиришга қаратилган қуйи буғиндан Республикагача бўлган мутлақо янги тизим, ўзўзини бошқаришни адолатли тизими, яъни фермерлар Кенгашлари ташкил этилди.

Кенгашларга фермерлик ҳаракатини янги поғонага олиб чиқиш, уларни нафақат қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқарувчилар, балки, ижтимоий-сиёсий кучга айлантириш вазифаси юклатилди. Лекин, минг афсуски, олдига катта-катта вазифалар қўйилган ва катта-катта ваколатларга эга булган Кенгашларнинг бугунги фаолияти ва уларга ҳокимликлар томонидан яратилаётган шарт-шароитлар мутлоқо талабга жавоб бермайди.

Фармон қабул қилинганига уч ойдан ошган бўлсада, кўплаб вилоят ва туманлар ҳокимлари масалани моҳиятига тушунмаяптилар, фермерлар Кенгашига олдинги Уюшмага бўлган муносабатни қилмокдалар, уларни ишлаши, фаолият кўрсатиши Фармонда белгиланган вазифаларни бажаришлари учун тўлиқ шароитлар яратиб бериш билан жиддий шуғулланмаяптилар, деди Бош вазир Кенгаш ишининг боришига оид йиғилишлардан бирида. Жумл адан, бир ой олдин вилоят ва туман ҳокимларига фермерлар Кенгашларига алоҳида бино, транспорт, оргтехника, алоқа воситалари ва бошқа жиҳозлар билан таъминлаш топшириғи берилган эди. Минг афсуски, Бухоро, Наманган, Қашқадарё, Хоразм вилояти ҳокимлари берилган топшириқларни мутлақо ўз ҳолига ташлаб қўйганлар.

Мисол учун, Қоракўл, Қоровулбозор, Деҳқонобод, Нишон, Чироқчи, Гурлан, Қўшкўпир, Зарбдор, Жарқўрғон, Шўрчи, Чортоқ ва бошқа кўплаб туманларда фермерлар Кенгашига атиги биттадан номига хоналар ажратилиб, керакли жиҳозлар умуман йўқлигини ҳеч бир баҳона билан оқлаб бўлмайди.

Фармоннинг мазмунмоҳиятини тўлиқ тушуниб, ушбу масала сиёсий масала эканлигини англаб етган ҳокимлар ўтган вақт давомида Кенгашлар учун барча шароитларни яратиб бериши керак эди.

Бироқ, Қорақалпоғистон Республикаси, Бухоро, Жиззах, Наманган, Қашқадарё, Сурхондарё, Жиззах вилоятларида худудий фермерлар Кенгашларига биронта ҳам автомашиналар ажратилмаган. Туманлар фермерлар Кенгашини автомашиналар билан таъминлаш ҳақида гапирмасак ҳам бўлади. Шунинг учун вилоят ва туман ҳокимлари бир хафта муддатда вилоят ва туманлар фермерлар Кенгашларини бинолар билан таъминлайдилар ва ҳеч қандай ижара ҳақи деган гап бўлиши мумкин эмас.

Бош вазирнинг ушбу кўрсатмаларидан сўнг вилоятларда Кенгашлар ишини жонлантириш юзасидан жадал ишлар бошлаб юборилди ва амалга оширилган ишлар юзасидан Вазирлар Маҳкамасига ёзма ахборот бердилар.

Шундан келиб чиқиб, Республика прокуратураси, Ўзбекистон фермерлар Кенгаши раиси билан биргаликда ушбу топшириқларни ва вазифаларни бажарилишин шахсан назоратга олдилар.

Масъулиятни тушунган туманларда Кенгашлар бугунги кунда ишларни бошлаб юбордилар. Жумладан, Олтинкўл, Ромитон, Амударё, Боёвут, Нарпай, Янгиқўрғон, Қуйичирчиқ, Қизилтепа, Сариосиё, Олтиариқ, Қўштепа, Хонқа, Боғот ва бошқа бир катор туманларда Кенгашлар бугунги кунда бинолар, машиналар ва бошқа зарурий воситалар билан таъминланган ва фермер хўжаликларига қишки агротехник тадбирларни бажарилишида амалий ёрдам бермоқдалар.

Йил якуни билан фермерлар фаолиятини таҳлил қилиб, шартнома мажбуриятларини бажармаган фермер хўжаликларига нисбатан тегишли чоралар кўриш, айниқса шартнома шартларини қупол бузган ёки сурункали бажармаётган фермер хўжаликларидан ер майдонларини олиш, улардан олинган ер майдонларини илғор фермер хўжаликларига қўшиб бериш бўйича ўз таклифларини бермоқдалар.

Юқоридагилардан кўриниб турибдики, туманлар ва вилоятлар фермерлар Кенгашлари фаолиятини йўлга қўйиш учун олдимизда кўплаб ишлар қилиниши керак.

Туман фермерлар Кенгашларининг ҳар бирида 9-11 нафардан тажрибали аъзолари бор. Шунинг учун уларни тажрибасидан самарали фойдаланишни йўлга қўйиб келгусида Кенгашлар ўз иш режаларини аниқ ва мақсадли ишларга йўналтиришни белгилаб олмоқдалар.

Б. ИМОМОВА.

 

 

 

БОШ МАҚСАДИМИЗ - КЕНГ КЎЛАМЛИ ИСЛОҲОТЛАР

Давлатимиз раҳбарининг нутқида қайд этилдики, глобал иқтисодиётда жиддий муаммолар сақланиб қолаётганига қарамай, ўтган йилда мамлакатимиз иқтисодиёти барқарор юқори суръатлар биланривожланишда давом этди, бу аҳоли турмуш даражасининг барқарор ўсиши ва мамлакатимизнинг жаҳон бозорларидаги мавқеини янада мустаҳкамланишини таъминлади.

батафсил: БОШ МАҚСАДИМИЗ - КЕНГ КЎЛАМЛИ ИСЛОҲОТЛАР

Теглар

Реклама