Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитаси ҳамда Япония ҳалқаро ҳамкорлик агентлиги Бош офиси  ва агентликнинг Ўзбекистон ваколатхонаси вакиллари ўртасида учрашув бўлиб ўтди.

Учрашув давомида Қўмита ва Япония ҳалқаро ҳамкорлик агентлиги ўртасида ҳамкорликнинг устувор йўналишлари муҳокама қилинди.
Жумладан, Япония ҳалқаро ҳамкорлик агентлигидан “Ўзбекистонда чорвачилик секторини ривожлантириш” лойиҳаси учун 200 млн долл. имтиёзли кредит маблағларини жалб этиш бўйича музокаралар олиб борилди. Қўмита вакиллари томонидан  мазкур лойиҳанинг дастлабки концепцияси бўйича маълумотлар берилди.

Япон томони, бугунги кунда бутун дунёда озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш  ҳар бир давлат учун устувор вазифа эканлиги, ҳамкорликда амалга оширилиши режалаштирилган лойиҳа мазкур вазифаларни бажарилишида муҳим аҳамият касб этишини алоҳида таъкидлаб ўтди.

Музокаралар якунида томонлар ушбу лойиҳаларни ишлаб чиқишда бажарилиши лозим бўлган кейинги чора-тадбирлани келишиб олишди.

«Хақиқий жанубий тарвуз бу табиатнинг ўзига хос совғаси бўлиб, уни хеч қандай оддий совғалар билан аралаштириб юбормаслик керак. Уни татиб кўринг, ва Сиз фаришталар нима ейишини тушуниб оласиз».

Марк Твен

3 август куни турли мамлакатларда мазали байрам – Тарвуз куни нишонланади (Watermelon Day). Таҳлилий материални тайёрлаш учун айнан шу сана сабаб бўлди.

Ёз нафақат дам олиш вақти, балки кўп миқдорларда тарвузлардан иштиёқ билан баҳраманд бўлиш вақтидир. Ёзувчи Марк Твен тарвузни «фаришталар таоми» деб бежиз айтмаган, чунки тарвузнинг ширин мазасини ўзига сингдириб, нафақат чанқоқингизни қондира оласиз, балки турли хил таъм таассуротларини хис қиласиз.  Тарвуз – ёзда мўл-кўл бўлган бир маҳсулотда мазали ва фойдали бир маҳсулотда бирлашган пайтидир. Қўпчилигимиз севимли ширинлигимизнинг ширин қизил бўлагини татиб кўришиш учун, ёзни интиқлик билан кутамиз. Бунда, тарвуз йилнинг совуқ даврлари учун ҳам, ниманидур сақлаш учун кўплаб имкониятларни беради. Тарвузлар нафақат ширали қисм, балки яхши маркетинг салоҳиятига эга бўлган кўплаб тегишли маҳсулотлар ҳамдир. «Уч тарвуз уруғи»[1] ўзбек халқ эртагида тарвуз фаровонлик ва тўкин-сочинликни олиб келади, дейилиши ажаб эмас. Шарқ халқлари йилнинг иссиқ пайтида тана ҳароратини пасайтириш учун бодринг ёки тарвуз каби сабзавотларни истеъмол қилишни билишади. Ботаник жиҳатдан мева эмас, балки бодрингга боғлиқ сабзавот бўлган тарвуз асосан сувдан иборат бўлиб, иссиқ иқлим шароитида оммабоп сув манбаи ҳисобланади.

Тарвузларнинг оммабоплиги доимий равишда юқори, шунинг учун уларнинг дунёда ишлаб чиқарилиши барқарор ўсишни кўрсатмоқда. Тарвуз етиштириш бўйича жаҳон етакчилари – Хитой (68 фоиз), Туркия ва Эрон (ҳар бири 3 фоиздан) ҳисобланади. Қувонарлиси шундаки, Ўзбекистон Республикаси бозорларга ушбу мазали полиз экинини энг йирик етказиб берувчиси бўлган доимий равишда ТОП-5 мамлакатлар қаторига киради.

Мамлакатлар бўйича тарвузларни дунё ишлаб чиқарилиши, %

Тарвузларни ишлаб чиқариш бўйича етакчи-мамлакатлар рўйҳати (List of Countries by Watermelon Production[1])

Т/р Мамлакатлар Маҳсулот (тонна)
1. Хитой 79,244,271
2. Туркия 3,928,892
3. Эрон 3,813,850
4. Бразилия 2,090,432
5. Ўзбекистон 1,976,373
6. Жазоир 1,877,069
7. АҚШ 1,823,160
8. Россия Федерацияси 1,757,972
9. Миср 1,680,994
10 Мексика 1,199,648

 

Hortoinfo томонидан тайёрланган маълумотларга кўра, 2021 йилда тарвузларнинг жаъми дунё экспорти 3 629,66 миллион кг ни ташкил этди, бу ўтган йили эришилган ҳажмга жуда ўхшаш. Испания 996,61 миллион килограмм билан тарвузларнинг етакчи дунё экспортчиси сифатида ўз ўрнини мустаҳкамлади,  бу умумий ҳажмдан 27,46 фоизни ташкил этади. Қайд етиш жоизки, мамлакат сўнгги ўн йил ичида тарвуз экспортини 94,74 фоизга ошириб, 2012-йилда экспорт қилинган 511,77 миллион килограммдан 2021-йилда 996,61 миллион килограммга етди. 2021-йилда тарвуз экспортидан энг кўп даромад олган мамлакат ҳам Испания бўлди, яъни 469,13 миллион евро. 2021 йилда тарвузларнинг умумий дунё экспорти 1 573,6 миллион еврони ташкил этди[2].

Янги узилган тарвуз экспорт қилувчи йирик бешталик Испания, Мексика, Марокаш, Италия ва АҚШ ҳисобланади. Биргаликда ушбу мамлакатлар гуруҳи 2020 йилда барча янги узилган тарвузларнинг халқаро савдосининг 63,3 фоизини жўнатган. Бу фоиз нисбатан концентрланган бозорни кўрсатади[3].

2021-йилда Ўзбекистон дунёнинг 23 давлатига 22,7 миллион долларлик 82,9 минг тонна қовун ва тарвуз экспорт қилди[4].

Жорий йилнинг биринчи ярмида Ўзбекистон 2022-йилнинг январ-июн ойларида 16,4 миллион долларлик 67,8 минг тонна қовун ва тарвуз экспорт қилди[5].

Тарвуз шарбатини ишлаб чиқариш хомашёни қайта ишлаш корхоналари учун истиқболли йўналиш

Агар сиз бутун тарвузни еб тугатолмасангиз, тарвузнинг қолган қисмини шарбат тайёрлаш учун ишлатиш тавсия этилади. Бу мевани бузилишидан олдин уни ишлатишнинг ажойиб усулидир. Бунинг учун уруғларни ва ортиқча юмшоқ қисмини фильтрдан ўтказиш учун блендер ва элак керак бўлади.

Ҳам болалар, ҳамда ва катталар завқланадиган совутувчи ичимлик – тарвуз шарбати ёзнинг энг яхши ичимликлари рейтингида осонгина биринчи ўринни эгаллайди. Кўп миқдорда сув ва инсон ҳаёти учун муҳим озуқавий моддаларга эга бўлган тарвуз шарбати барча рақобатчилардан анча ўзиб, бизнинг организмимизга тоник таъсир кўрсатади.

Тарвуз шарбати сизни кун давомида фаолликда қўллаб-қувватлайди, қон босимини назорат қилади ва терингизни намлигини сақлайди. Калий борлиги юрагингизни соғлом, тери ва сочингизни мукаммал сақлайди. Тарвуз узоқ вақтдан бери ликопин, антиоксидантни яхши манбаи сифатига эга, бу эса, тадқиқотлар юрак-қон томир хасталиклари ва саратон хавфини камайтириши мумкинлигини кўрсатди. Сўнгги вақтларда тарвуз шарбати жисмоний машқлар учун функционал ичимлик сифатида ҳам оммабопликка, эътиборга эга  бўлди, чунки унинг таркибида электролитлар ва эроген таъсирга (спорт кўрсаткичларини оширади) эга бўлганлиги аниқланган кўп миқдорда цитруллин аминокислоталари мавжуд.

Тарвуз шарбатининг жозибали таъми ва соғлиқ учун фойдасига қарамай, унинг оммабоплигига тез бузиладиган хусусиятлар тўсқинлик қилади. Бугунги кунда тарвуз шарбати Ўзбекистон умумий овқатланиш каналларида фақатгина янги тайёрланган кўринишда пайдо бўлади, ва қадоқланган шаклда у пештахталарда йўқ. Шуни таъкидлаш керакки, ҳозиргача янги тайёрланган ва «шиша идиш» кўринишидаги ушбу маҳсулотга ривожланган мамлакатлардаги каби оммабопликдан узоқдир. Бу эса тадбиркорларга бозорда пионер бўлиш имкониятини беради, дейилади agronews.uz сайтида.

Айтганча, АҚШ ва Ғарбий Европада қадоқланган шаклда узоқ муддатли сақлаш муддати бўлган тарвуз шарбати оммабопликни ошириб бормоқда. Тўғри ишлов бериш услубиятида, бундай совуқ сиқиб чиқариш, ва тўғри таъми/нархида, тарвуз балки ишлаб чиқариш жараёнида яна бир хит бўлиши мумкин.

Машҳурлар ҳам бунга қизиқиш билдирмоқда. 2016 йилда жаҳон оммавий ахборот воситаларида Бейонсе WTRMLN WTR тарвуз шарбати компаниясига сармоя киритганлиги ҳақида хабарлар тарқалган эди. Бу совуқ сиқиб чиқарадиган совуқ шарбат ишлаб чиқариш бўйича америка стартапига, ҳамда умуман тарвуз шарбатига бепул реклама берди.

Якуний истеъмолчиларга бевосита таъсир қилишдан ташқари, тарвуз шарбати бир қатор ажойиб истиқболларга эга. Гап тарвуз шарбати концентрати ишлаб чиқариш ҳақида бормоқда. Тарвуз шарбати концентрати алкоголсиз ичимликлар, шарбатлар ва мевали ичимликлар, шунингдек, пирожний, ширинликлар, мурабболар, сироплар, йогуртлар ёки музқаймоқ каби ҳар қандай озиқ-овқат маҳсулотларини ишлаб чиқариш учун тўғри келади. Тарвуз шарбати экстракти одатда ҳеч қандай сунъий ранг берувчиларни ёки тот берувчиларни ўз ичига олмайди. Тарвуз шарбати концентрати кўпинча ичимликлар (мева шарбатлари ва бошқа ичимликлар) ингредиенти сифатида фойдаланилади, лекин унинг ёрқин ранги туфайли турли озиқ-овқат маҳсулотларида ранг берувчи восита сифатида ҳам қўлланилиши мумкин.

Озиқ-овқат чиқиндиларини ҳажмини қисқартирамиз ва истиқболли имкониятларни амалга оширамиз

Қаттиқ маиший чиқиндилар, қоида бўйича, бизнинг уйларимизда, иш жойларида, шаҳарларнинг кўчаларида, умумий овқатланиш шохобчаларида, савдо марказларида, таълим муассасаларида ва ҳоказоларда ҳосил бўладиган ахлат ҳисобланади. Ахлат камбағал ва бой бўлади. Илмий нуқтаи назардан бу ахлатнинг морфологик таркиби деб аталади. Йилнинг даврига қараб, ахлатнинг морфологик таркиби сезиларли даражада ўзгаради, иссиқроқ даврларда органик чиқиндилар ҳажми сезиларли даражада ошади.

Озиқ-овқат чиқиндиларининг кўпайиши катта ташвиш уйғотади. Шу билан бирга, мамлакатимизда бу борада инновацион ечимлар деярли кузатилмаяпти. Гарчи ушбу сегмент муваффақиятли амалиётлардан фойдаланишга жуда муҳтож бўлса-да, деб таъкидлайди agronews.uz сайти.

2022-йилда озиқ-овқат чиқиндиларидан олинадиган маҳсулотлар бозори 52,91 миллиард АҚШ долларига баҳоланди ва прогнозга кўра, ўртача йиллик ўсиш суръати 4,6 фоизни ташкил этганда, 2032-йилга бориб 83,26 миллиард АҚШ долларига етади. Бу ҳақда Future Market Insights (FMI) консалтинг компанияси ўз ҳисоботида маълум қилди.

 

Жадвал. Ўзбекистоннинг шаҳарларида ахлатнинг морфологик таркиби.

Ўзбекистон Республикаси Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси маълумотларига кўра, Тошкент шаҳри аҳолиси томонидан ҳар йили 700 минг тоннадан ортиқ чиқинди ишлаб чиқаради. Чиқиндиларни бошқариш бўйича Миллий Стратегияда келтирилган маълумотларга кўра, бу рақамнинг 60 фоизи уй-жой-коммунал хўжаликларининг чиқиндиларидир[1].

“Ўзбекистон шаҳарларидаги чиқиндиларнинг морфологик таркиби” жадвалига кўра чиқиндиларнинг 30 фоиздан ортиғини озиқ-овқат чиқиндилари ташкил этади.

Ўзбекистонда ҳар йили 3 миллион тонна озиқ-овқат чиқиндилари ташланади. Жумладан, биргина Тошкент шаҳрида ҳар куни 2 тонна озиқ-овқат чиқиндилари, шундан йилига тахминан 730 тоннага яқин нон маҳсулотлари ташланади [2].

Ёз ойларида тарвуз пўстлоғи ўзи «чиқиндихона қироли» унвонини синаб кўради. Улар, албатта, ҳар қандай ахлат йиғиш пунктидаги ахлат уюмларининг доимий атрибутларидан бири ҳисобланади.

Фойдали «ёйиладиган«

Қанчалик парадоксал туюлмасин, тарвузнинг пўстлоғини ташламасликни қатъий тавсия қиламиз. Биринчидан, улар мазали. Уларни майда бўлакларга кесиб олинг ва лимон, бодринг ва майдаланган муз билан бирга блендерга жойлаштиринг. Истагингизга қараб, шакар ёки кўкатларни ҳам қўшишингиз мумкин. Натижада, стаканингизда нафақат тетиклантирувчи ичимлик, балки C, Б1, Б2 витаминларидан, каротиндан, фолий кислотаси ва пантотеник кислота коктейли ҳам ҳосил бўлади.

Кўпчилик тарвуз билан мазза қилгандан сўнг, пўстлоғи ва уруғини ташлаб юборади, ва хатто тарвуз қолдиқлари жуда фойдали бўлиши мумкин деб ўйламайдилар. Тарвуз пўстлоғи қуритилиши мумкин. Улар йилнинг бошқа пайтларида, тарвуз мавсуми тугаганда ва духовкада ёки қуёшда қуритилган пўстлоқлар узоқ вақт давомида сақланиши мумкин. Тарвуз пўстлоғидан қайнатма юрак ва буйрак касалликлари билан боғлиқ бўлган шишларни мукаммал даражада олади, ревматизмда ёрдам беради.

Олдиндан қуритилган ўсимлик хом ашёси пешоб чиқариш тизимини, шу жумладан цистит ва пиелонефритни даволашда ўзини яхши кўрсатган доривор эритма ва турли хил қайнатмаларда фаол қўлланилади.

Тарвуз пўстлоғи полиз резаворини нисбатан қалин ташқи қатлами бўлиб, ва ўзининг таркибига кўра баъзи мамлакатларда нафақат озиқ-овқат саноатида, балки даволаш мақсадларда ҳам кенг қўлланилади. Баъзи севувчилар тарвуз пўстлоғидан мураббо, мармелад ва цукатларни тайёрлашади. Айтганча, агар бизнинг мамлакатимизда бу билан фақат ҳаваскорлар шуғулланса, Жануби-Шарқий Осиё ва Ғарбий Европа мамлакатларида бу маҳсулотлар узоқ вақтдан бери саноат ишлаб чиқариши тоифасига кирган. Ва улар истеъмолчиларнинг эътирофига сазовор бўлишди. Демак, Ўзбекистоннинг тадбиркорлари тарвуз “қолдиғи”га эътибор бериб, ўзига хос мураббо ишлаб чиқаришни йўлга қўйишса, унда иқлими анча совуқроқ ҳудудларда яшовчи истеъмолчилар “қўшилган қиймати юқори бўлган маҳсулотлар”га қизиқиш уйғотишади. Ҳар бир инсон аёзли кунда ёрқин ёзни эслашни хоҳлайди. Ва ёрқин ва бой таъм фақат бунга ҳисса қўшади.

Тарвуз данагидан ёғ

Ҳар қандай пишган тарвузнинг камида битта таркибий компоненти бўлади, уни кўпчилик инсонлар озуқавий нуқтаи назаридан эътиборсиз қолдиради. Биз тарвуз данаклари ҳақида гапиряпмиз.

Тарвуз – бу фойдали моддаларнинг ҳақиқий омбори бўлиб, у чиқиндиларсиз ишлаб чиқаришни тъминлашга имкон беради. Ва уруғлар жуда кўп фойда келтириши мумкин. Тарвуз данаклари кўпинча бошқа овқатларга қўшилади, Ғарбий Африкада, масалан, уларни шўрваларга солишади. Ва Хитойда эса  турли хил зираворлар билан қовурилган данаклар сотилади ва кунгабоқар уруғлари билан рақобатлашади. Дарвоқе, “Дагуа” тарвуз данагини етиштириш Ўзбекистон фермерлари учун яна бир истиқболли йўналишдир. Ва бугунги кунда Хитойнинг Ганьсу провинцияси тарвуз данакларини ишлаб чиқариш бўйича етакчи ўринни эгаллайди. Меваларда юмшоқ қисми унчалик кўп бўлмайди, чунки ҳар бир мевада 300 га яқин йирик уруғлар мавжуд. Бу ғайриоддий рангли уруғлар нафақат Хитойда, балки Таиланд, Сингапур ва Филиппинда ҳам севимли ёқимли таомдир. Тарвуз уруғларининг муҳим хусусияти шундаки, улар иссиқлик билан ишлов бериш жараёнида фойдали хусусиятларини йўқотмайди. Бу дегани, қовурилган данаклар хомлари каби озуқавий режада аҳамиятга эга бўлади.

Ҳар қандай ўсимликларнинг уруғларида ҳаётнинг давом этиши учун озуқавий моддаларининг концентрланган захираси тўпланган. Тарвуз данаги бундан мустасно эмас. Унинг ички қобиғида, сиқиб чиқариш мумкин бўлган 25% гача ёғ  бўлади. Мутахассисларнинг фикрича, у ўзининг тиббий хусусиятлари бўйича бодомдан, таъми бўйича зайтундан ҳеч қандай кам эмас. Ёғ билан бирга маҳсулотнинг барча ҳам шифобахш таркиби, ҳам совуқ сиқиб чиқариш ўтади. Унинг уруғлари таркибида эса энг қимматли ўсимлик ёғининг 45% гача – кўплаб В, С, РР, А, Е гуруҳлари витаминлари, ҳам селен, цинк, калций, магний, натрий, каротин, токофероллар ва ёғли кислоталар манбаи: линоленик, олеин, пальмитик, стеарик бўлади.

Тарвуз ёғи калахари иккинчи номига эга, у маҳсулот ёрлиқларида учрайди. Тарвуз ёғи ўз хусусиятлари бўйича мева данакларидан олинадиган бодом ёғини эслатади. Тарвуз уруғидан ёғ ҳайратланарли даражада тез сўрилиши билан энг енгил ўсимлик мойларидан биридир. Асосий фарқлар эса шифобахш хусусиятлар спектрида ётади: тарвуз ёғи моддалар алмашинуви ва кислота мувозанати билан боғлиқ ҳам «умумий» муаммоларни ҳал қилади ва буйраклар ва пешоб йўллари билан боғлиқ муаммоларда профилактик ва терапевтик восита сифатида камдан-кам учрайдиган қобилиятга эга.

Ёғнинг кимёвий таркибининг асосини ёғли кислоталар ташкил этади ва уларнинг 60% линолеикдир. Бу стенокардия профилактикаси учун ва юрак-қон томир тизимини озиқлантириш учун беқиёс ҳисобланади. Бошқа органик кислоталар ҳам, қон йўлларини зарарли холестериндан тозалаб, қон босимини пасайтириб, фойдали таъсир этади. Ёғнинг витамин таркиби қандай йўл билан юборилса ҳам, бутун танага фойдали таъсир кўрсатади. Бунда тери ёшаради, яралар, шу жумладан ошқозон яраси даволанади. Ёғнинг Б, А, РР ва C гуруҳлари витаминлари билан тўйинганлиги спа-муолажалари пайтида ва салатларда ёғни шифобахш қилади. Мунтазам равишда эрталаб оч қоринга қабул қилинган бир чой қошиқ ёғ сурункали ич қотиш муаммоларини ҳал қилишга ёрдам беради.

Тарвуз данаги ёғи ўзига хос хусусиятларга эга, чунки фақат у ичга қабул қилинганда сийдик таркибини ўзгартиришга ёрдам беради ва шу билан бирга буйракларни даволайди: қайтарилмас ўзгаришларни олдини олади, қум ва тошларнинг сабабларини йўқ қилади, шилимшиқни эритиб юборишга ва ювилишига ёрдам беради, сийдик йўлларининг яллиғланишини енгиллаштиради.

Тарвуз ёғи бошқа совуқ прессланган доривор ўсимлик маҳсулотлари билан бирга парфюмерия, косметика ва тиббиётда қўлланилади. Тиббий мақсадларда фойдаланиш ёғда фаол томирни кенгайтирадиган аргинин моддасининг мавжудлиги билан таъқозоланган. Эркак жинсий соҳасига унинг ҳаракати Виагра кабидир.

Тарвуз ёғини уруғлардан олинади. Уларни қуритилади, тозаланади, майдаланади. Массани прессланади. Биринчи сиқиб чиқариш энг қимматли ҳисобланади. Яна бир усул – эритувчилар билан экстракция ҳисобланади. Даволаш мақсадларида фақат биринчи совуқ сиқиб чиқариш ишлатилади. Фильтрлаш натижасида якуний маҳсулот унча кўп бўлмаган чўкинди билан тиниқ ёғли суюқликка айланади. Ранг ёрқин, ҳиди ёнғоқ ноталари билан тарвузники.

Тарвуз ёғини ичга қабул қилиш – депрессияларнинг профилактикаси, уйқуни меъёрлаштириш, потенцияни нормаллаштириш ва организмни шлаклардан тозалаш учун ажойиб воситадир. Уни турли хил таомларга: салатларга, гўшт ва балиқларга, пишириқлар ва ширинликларга қўшиш мумкин. Кўпгина уй бекалари тарвуз ёғидан қандолатда фойдаланадилар, бунда салатлар ва бўтқаларга бир неча томчи воситадан қўшиб, уларга ғайриоддий ва ёқимли ҳид беради.

Бунда, иссиқлик билан ишлов бериладиган овқатларга тарвуз ёғини қўшиш тавсия этилмайди. Шунинг учун, тарвуз ёғида тайёрланган паловни, Сиз ҳеч қаерда татиб кўрмайсиз. Бошқа томондан, “арзимас товар”дан саноат ишлаб чиқаришини йўлга қўйган тадбиркор тезда ташқи бозорни топади, деб таъкидлайди agronews.uz сайти.

2019-йил 4-июл куни Ўзбекистон Президенти қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини чуқур қайта ишлаш ва озиқ-овқат маҳсулотлари сифатини ошириш масалаларига бағишланган йиғилиш ўтказар экан, унда: “Бизнинг мамлакатда узум, қовун, тарвуз, қовоқ ва анор уруғларидан одатда фойдаланилмайди. Хорижда улар қайта ишланиб, нодир маҳсулотлар ишлаб чиқарилади. Хусусан, тарвуз уруғидан олинган бир килограмм ёғ 28, анор данагидан олингани 350 доллар туради. Агарда бизнинг мамлакатимизда ҳам уруғларни йиғиш ва қайта ишлашни йўлга қўйсак, йилига 250 миллион долларлик экспортбоп маҳсулот ишлаб чиқариш мумкин бўлади”[1].

Уч йил ўтди, маҳсулотларни чуқур қайта ишлашни кенгайтириш жараёнида глобал ўзгаришлар ҳали ҳам етарли эмас.

 

Мурод Носиров

 

[1] https://podrobno.uz/cat/economic/kooperativy-maslo-iz-semyan-arbuza-i-sta/

[1] https://anhor.uz/ekologiya/musornie-problemi-bolyshogo-goroda/

[2] https://minjust.uz/uz/press-center/news/103567/

[1] https://www.atlasbig.com/en-ae/countries-by-watermelon-production

[2] https://www.freshplaza.com/article/9434210/spain-was-the-world-s-largest-exporter-of-watermelons-in-2021/

[3] https://www.worldstopexports.com/watermelon-exports-by-country/

[4] https://t.me/statistika_rasmiy/2016

[5] https://stat.uz/ru/press-tsentr/novosti-goskomstata/24691-o-zbekiston-16-4-mln-aqsh-dollariga-teng-qovun-va-tarvuz-eksport-qilgan-2

[1] http://russkay-literatura.net/skazki/186-tri-arbuznykh-semechka-uzbekskaya-skazka.html

Иқлим oзгариши ва бошқа кўплаб омиллар сабаб ўсимликлар касалликлари ҳам эволюция қилмоқда. Флора оламида инфекцион касалликлар, замбуруғлар ва вируслар янгилик эмас. Ўсимликларда ҳаёт кечирадиган ушбу организмлар вегетация даврини нормал кечишига тўсқинлик қилади ва ҳосилдорликнинг пасайишига олиб келади. Бу йўналишда янги инновацион усуллар, илғор хорижий тажрибани ўрганиш мақсадида Ўсимликлар карантини ва ҳимояси агентлиги ходимлари Буюк Британияда малака ошираётгани ҳақида хабар қилган эдик.

Малака ошириш курслари доирасида мутахассислар Лондондаги Табиий тарих музейида ҳам бўлдилар. Маълумот ўрнида таъкидлаш лозим, ушбу музей Буюк Британиянинг энг йирик музейларидан бири бўлиб, бу ерда ботаника бўйича 70 миллиондан ортиқ намуналар сақланиб келинади. Шунингдек, зоология бўлимидаги 55 миллиондан ортиқ экпонатларнинг яримини ҳашаротлар ташкил этади.

Малака ошириш курслари доирасидаги яна бир объект табиий ресурслардан самарали барқарор фойдаланиш бўйича тадқиқотлар ўтказувчи “FERA” – Озиқ-овқат ва атроф-муҳитни кузатиш агентлиги бўлди. Ўзбекистонлик мутахассислар 100 йиллик тарихга эга ташкилотнинг фаолияти билан ҳам яқиндан танишдилар.

Малака ошириш курслари якуни бўйича “CАBI”- Қишлоқ хўжалиги ва биология фанлари халқаро маркази раҳбарлари иштирокида учрашув ўтказилиб, 11 нафар мутахассисга сертификатлар топширилди.

Эслатиб ўтамиз, 2 ҳафта давомида Агентлик ходимлари, шу жумладан Марказий фитосанитария лабораторияси мутахассислари ўсимликлар зараркунандалари, яъни вируслар, замбуруғлар ва бошқа ўсимлик касалликлари ҳамда лаборатория диагностикаси бўйича британиялик ҳамкасблари билан тажриба алмашдилар.

Жорий йилнинг 28 июль куни Европа тикланиш ва тараққиёт банки (ЕТТБ) иштирокида амалга оширилиши режалаштирилган “Фарғона, Андижон ва Наманган вилоятларида 118 та насос станцияларини модернизация қилиш” лойиҳасининг қарз битимини муҳокамаси бўйича учрашув бўлиб ўтди. Тадбир видео-алоқа тарзида ўтди.

Тадбирда Ўзбекистон Сув хўжалиги вазирининг ўринбосари Акмал Мирзаев, Марказ директори Бахтиёр Камалов ҳамда манфаатдор вазирлик ва идоралар (Молия вазирлиги, Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги, Адлия вазирлиги) вакиллари иштирок этишди. Учрашвда ЕТТБ билан мазкур лойиҳанинг қарз битимини имзолашда кўриб чиқилиши лозим бўлган масалаларни атрофлича муҳокама қилдилар.

Учрашув якунида томонлар келгусида бажариладиган ишлар ҳамда уларни жадаллаштириш юзасидан ўзаро келишувга эришдилар.

Ўзбекистон 2022 йилнинг январ-июн 16,4 млн АҚШ долларига тенг қовун ва тарвуз экспорт қилган  Умумий экспорт миқдори 67,8 минг тоннани ташкил қилган. Бу ҳақда Давлат статистика қўмитаси хабар бермоқда. Жорий йилда қовун ва тарвуз экспорти 2021-йилнинг мос даврига нисбатан 45,1 минг тонна (3 баробар)га кўпайган. Ўзбекистон жорий йилнинг январ-июн ойларида мобайнида энг кўп қовун ва тарвуз экспорт қилинган давлатларга: Қозоғистон – 39,2 минг тонна, Россия – 15,1 минг тонна, Қирғизистон – 11,1 минг тонна, Беларус – 1,1 минг тонна ва бошқа давлатлар– 1,3 минг тонна киради.

Англиянинг Манчестер шаҳрида Европадаги энг йирик ҳалол таомлар фестивали бўлиб ўтади, бу фестивалга Буюк Британия бўйлаб минглаб одамлар ташриф буюриши тахмин қилинмоқда

Ҳалол таомлар фестивали 2022 йил 27 – 28 август кунлари бўлиб ўтиши режалаштирилган.100 турдан ортиқ таомлар намойиш этиладиган мазкур тадбирга Блекберн, Болтон, Бредфорд ва Дюсбери каби ҳудудлардан минглаб одамлар жалб қилиниши айтилмоқда.«Islamic Relief UK» Манчестер ҳалол таомлар фестивалининг Расмий хайрия ҳамкори бўлишдан шарафдир», деди “I Love Manchester” нашрига Буюк Британия «Islamic Relief UK» вақфи директори Туфайл Ҳусайн.

“Бу ажойиб тадбир очиқ ҳавода бўлади. Ҳаётнинг турли қатламлари ва табақаларидан бўлган минглаб одамларнинг ўйин-кулги, байрамлар ва мазали таомлардан баҳраманд бўлиш учун бирлашаётганини кўришни орзиқиб кутамиз. Кўнгилочар ярмаркадан тортиб, болалар майдонигача, шунингдек, намоз ўқиш жойларигача ташкил этилади”, — деди Ҳусайн.

Шу йил 20-июль куни Қозоғистоннинг Астана шаҳрида  «Марказий Осиёда касбий таълим – Озиқ-овқат маҳсулотларини қайта ишлаш секторида тизимли ёндашувларни рағбатлантириш (ПЕCА)» мавзусига бағишланган конференция бўлиб ўтди.

Германия Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт федерал вазирлиги ҳомийлигидаги ушбу тадбирда Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ҳамда Ўзбекистон давлатлари вакиллари иштирок этишди.

Мазкур дастур Марказий Осиёда озиқ-овқат маҳсулотларини қайта ишлаш саноати учун тажриба тариқасида касб-ҳунар таълими ҳамда уни модернизация қилишни қўллаб-қувватлайди.

Тадбирдан мақсад икки томонлама: касбий таълим ва университет таълимини йўлга қўйишдан иборат бўлиб, унда таълим мазмунининг муҳим қисми корхоналарда, яъни бевосита иш жойида ўқитилади.

Маълумот учун таъкидлаш лозимки, ушбу конференцияда Ўзбекистон Oзиқ-овқат саноати уюшмаси раиси Баҳодир Умиршайхов ўз фикр ва мулоҳазаларини билдирди.

Бугун Давлат экология қўмитасида соҳада фаолият кўрсатаётган ёш кадрларнинг касбий малакасини оширишга қаратилган ўқув семинари бўлиб ўтди.

“Тенгдош-тенгдошга” тамойили асосида ташкил қилинган семинарда Қўмитанинг халқаро тадбирларда қатнашаётган ёш ходимлари ўз йўналишлари ва таассуротларидан келиб чиқиб, халқаро тажрибаларни ўртоқлашдилар. Жумладан, жорий йилнинг 6-17 июнь кунлари халқаро даражада бўлиб ўтган Базель, Стокгольм ва Роттердам конвенцияларининг Томонлар йиғилишида қатнашган ёш мутахассислар ушбу йиғилишда дунёнинг етакчи экспертлари томонидан билдирилган фикр-мулоҳазалар, таклиф-тавсиялар ҳақида сўзлаб бердилар.

Бундан ташқари, семинар иштирокчилари Швейцария, шу жумладан Женева шаҳридаги мавжуд бўлган чиқиндиларни бошқариш тизими, биохилмахилликни асраш, атмосфера ҳавосини мониторинг қилиш, экологик таълим йўналишлардаги экологик амалиётлари билан таништирилди.

Тадбирда мутахассислар мазкур амалиётларни Ўзбекистон шароитида жорий этиш бўйича фикр алмашдилар ва бу каби тадбирларни ўзаро ҳамфикрликда доимий ўтказишга келишдилар.

Жорий йилнинг 5-7-июл кунлари Қозоғистон Республикасининг Нур-Султон шаҳрида Европа ва Ўрта ер денгизи ўсимликлар карантини ва ҳимояси ташкилоти,Ўзбекистон, Қозоғистон ва Қирғизистон давлатлари фитосанитария хизматлари раҳбарлари иштирокида Марказий Осиёда ўсимликлар карантини ва ҳимояси соҳасидаги халқаро ҳамкорликни жадаллаштириш бўйича ўтказилган минтақавий йиғилиш доирасида Ўзбекистон Республикаси Ўсимликлар карантини ва ҳимояси агентлиги бош директори Иброҳим Эргашев Қозоғистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги давлат инспекцияси қўмитасининг раҳбари Марс Алмабек билан учрашди. Олиб борилган музокаралар натижасида қатор йўналишларда ҳамкорликни янада ривожлантиришга қаратилган дастур имзоланди. Дастурга кўра:

– ўзаро савдо доирасида карантин объектларининг олиб кирилиши ва киритилишига йўл қўймаслик бўйича қўшма ҳаракатларни мувофиқлаштириш;

– фитосанитария хизматлари раҳбарларининг тизимли ишчи йиғилишларини ўтказиш;

– карантин фитосанитария назоратини ўтказиш;

– фитосанитария хавфини ҳамкорликда таҳлил қилиш;

– лабораториялараро қиёсий таҳлилларни ўтказиш бўйича тажриба алмашишда ҳамкорликни мустаҳкамлашга келишиб олдилар.

Шунингдек, келишувга кўра ҳамкорликдаги дастурда келиб тушган билдиришномалар бўйича кўрилган чора-тадбирлар натижалари юзасидан хабар бериш, назорат қилинадиган маҳсулотларнинг ўзаро савдосида берилган фитосанитария сертификатлари тўғрисидаги маълумотлар алмашинувига оид Томонлар қонунчилиги талабларини ҳисобга олган ҳолда ахборот тизимларини интеграциялаш масаласи кўриб чиқилиши белгиланган.

Бундан ташқари, зарарли чигирткаларга қарши комплекс чора-тадбирларни олиб бориш бўйича музокаралар олиб борилиб, давлатларнинг чегарадош ҳудудларида биргаликда ўрганиш ишларини давом эттиришга келишилди. Мулоқот давомида Ўзбекистон Республикаси Ўсимликлар карантини ва ҳимояси агентлигининг кафолати остида қўл юки орқали маҳсулотларни олиб киришга қўйилган тақиқни бекор қилишга эришилди.

Ташриф давомида Италиянинг узумчилик ва виночилик бўйича илғор тажрибаси билан танишилди ҳамда Неапол шаҳридаги ўрта асрларга оид “Кастел-дел-Ово” (Cастел ДеллЪОво) қалъасида ўтказилган “Медитерранео Wине&Фоод анд Травел” халқаро кўргазмасида иштирок этилди.

Тадбирнинг очилиш маросимида Италия ташқи ишлар ва халқаро ҳамкорлик вазири Луижи Ди Маё, Европарламент аъзоси Лючиа Вуоло, Марокаш қишлоқ хўжалиги вазири Амине Лагриди, Италия қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари уюшмаси президенти Жанфранко Гречи, Италия қишлоқ хўжалиги вазирлиги вакиллари ва бошқалар иштирок этди.

Халқаро кўргазма доирасида Италиянинг Ўзбекистон билан ҳамкорликка қизиқиш билдирган “Cонсорзио Тутела Вини Дъирпиниа”, “Cонсорзио Тутела Моззарелла Ди Буфала Cампана”, “Cонфимеа”, “Фоод бй Италй”, “Cантина Морониа”, “Гелати Алоҳа”, “Фагри Фоод”, бошқа консорсиум ва компаниялари билан музокаралар ўтказилди.

Италия вакиллари учун Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги, узумчилик ва виночилик тармоғи салоҳияти тўғрисида тақдимот ўтказилди. Унда соҳа ривожи бўйича кўрилаётган саъй-ҳаракатлар, ишлаб чиқариш корхоналари, хусусан инвесторларга тақдим этилаётган имтиёзлар ҳақида сўзлаб берилди. Тошкент вилояти Паркент туманида жорий йил кузида илк бор ўтказилиши режалаштирилган “Узум сайли” халқаро фестивали алоҳида таъкидланди.

Бўлиб ўтган музокаралар натижасида Тошкент вилояти ҳокимлиги ва Италия қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари уюшмаси ўртасида келгуси ҳамкорлик тўғрисида меморандум имзоланди.

Келишув томонлар ўртасида ўзаро савдо алоқаларини ўрнатиш, Италия озиқ-овқат брендларини мамлакатга жалб қилиш, бизнес миссияларни уюштириш ҳамда Европа Иттифоқи стандартларига мос маҳсулотларни ишлаб чиқариш бўйича малака ошириш курсларини йўлга қўйишни назарда тутади.

Учрашувда Италия қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари уюшмаси президенти Жанфранко Гречи Паркент туманида ўтказиладиган “Узум сайли” халқаро фестивалини ташкил этишга яқиндан кўмаклашишга тайёрлигини билдирган.

Для связи с редакцией используйте адрес электронной почты - info@agronews.uz